نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور ، به این صورت است که دیوان ، در مرحله تجدید نظر خواهی از آرای دادگاه کیفری یک ، رسیدگی شکلی می نماید . همچنین ، دیوان ، مرجع فرجام خواهی آرای صادره از دادگاه های حقوقی و کیفری بوده و در مرحله اعاده دادرسی نیز ، علاوه بر اعمال اعاده دادرسی موضوع ماده 477 توسط رئیس قوه قضاییه ، مرجع تجویز اعاده دادرسی آرای قطعی کیفری نیز محسوب می شود .

 

ساختار قضایی جمهوری اسلامی ایران ، در قانون اساسی تشریح شده است که بر اساس آن ، علاوه بر وجود دادگاه های بدوی و تجدید نظر ، مرجعی ، تحت عنوان دیوان عالی کشور ، نظارت بر صحت آرای صادره از دادگاه ها را به عهده داشته و به نوعی ، عالی ترین مرجع قضایی در سلسله مراتب دادگاه های حقوقی و کیفری است . در کنار دیوان عالی کشور ، دیوان عدالت اداری نیز ، به نوعی مهم ترین مرجع در راس سلسله مراتب مراجع رسیدگی به دعاوی اداری محسوب می شود .

دیوان عالی کشور ، علاوه بر اینکه رسیدگی به تخلفات رئیس جمهور و صدور آرای وحدت رویه قضایی را به عهده داشته، وظیفه رسیدگی و نظارت بر اجرای صحیح قوانین در محاکم قضایی را نیز به عهده دارد . لذا رسیدگی دادگاه ها به دعاوی حقوقی و دعاوی کیفری ، می تواند در موارد خاصی ، به صورت شکلی ، مورد رسیدگی و نظارت دیوان عالی کشور قرار گیرد . به همین دلیل ، آشنایی با اینکه دیوان عالی کشور ، چگونه نسبت به دعاوی مطروحه ، رسیدگی مجدد انجام می دهد ، ضرورت دارد .

بنابراین ، در ادامه این مقاله ، قصد داریم نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور را مورد بررسی قرار دهیم و از آن جهت که دیوان عالی کشور ، در مراحل مختلفی همچون تجدید نظر خواهی ، فرجام خواهی و اعاده دادرسی ، صلاحیت رسیدگی دارد ، این موضوعات را به صورت جداگانه ، مورد بررسی قرار خواهیم داد .



نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور در تجدیدنظرخواهی

 

کلیه دادگاه های حقوقی و کیفری ، چه در سطح دادگاه های بدوی و چه در سطح دادگاه های تجدید نظر ، به نوعی ، تحت نظارت عالی مرجعی ، تحت عنوان دیوان عالی کشور هستند ؛ چرا که یکی از مهم ترین وظایف دیوان عالی کشور ، نظارت بر اجرای صحیح قوانین در محاکم قضایی است . به همین مناسبت ، در سلسله مراتب مراجع قضایی می توان به ترتیب ، دیوان عالی کشور ، دادگاه های تجدید نظر و دادگاه های بدوی را قرار داد .

با اینکه تجدید نظر خواهی از احکامی که دادگاه های بدوی صادر می کنند ، علی القاعده ، به عهده دادگاه های تجدید نظر است ، در قانون ، مواردی پیش بینی شده است که به موجب آن ، دیوان عالی کشور ، به صورت مرجع تجدید نظر خواهی از حکم دادگاه های بدوی درآمده و حکم صادره را مورد رسیدگی مجدد قرار می دهد . لذا در این قسمت ، قصد داریم نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور در تجدید نظر خواهی را توضیح دهیم .

در خصوص نحوه رسیدگی دیوان عالی کشور در مرحله تجدید نظر خواهی ، باید گفت که بر اساس ماده 426 قانون آیین دادرسی کیفری ، مرجع صلاحیت دار برای رسیدگی به درخواست تجدید نظر از آرای دادگاه های کیفری ، دادگاه تجدید نظر استان است . با این حال ، رسیدگی تجدید نظر نسبت به برخی احکام ، در صلاحیت دیوان عالی کشور قرار گرفته است .

نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور در مرحله تجدید نظر خواهی ، به این شرح است که بر اساس ماده 428 قانون آیین دادرسی کیفری ، آرایی که از دادگاه کیفری یک صادر شده است و مجازات آنها ، سلب حیات ، قطع عضو ، حبس ابد ، مجازات تعزیری درجه سه و بالاتر است و همچنین ، جرایم عمدی که میزان دیه آنها ، نصف دیه کامل یا بیشتر از آن است و نیز ، آرای سیاسی و مطبوعاتی ، در دیوان عالی کشور ، مورد بررسی و تجدید نظر قرار می گیرند .

بنابراین ، می توان گفت رسیدگی در دیوان عالی کشور در مرحله تجدید نظر خواهی ، به این صورت است که صرفا آرای صادره از دادگاه کیفری ( نه دادگاه حقوقی ) در دیوان عالی کشور مورد رسیدگی قرار می گیرد و آرای دادگاه کیفری دو ، اصولا در دادگاه تجدید نظر استان ، رسیدگی می شوند . نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور نیز به این صورت است که می بایست یکی از جهات تجدید نظر خواهی کیفری ، در خصوص حکم صادره ، وجود داشته باشد .

از جمله جهات تجدید نظر در دیوان عالی کشور ، بر اساس ماده 464 قانون آیین دادرسی کیفری ، می توان به ادعای عدم رعایت قوانین مربوط به تقصیر متهم یا مجازات قانونی او ، ادعای عدم رعایت اصول دادرسی با درجه اهمیت بالا که منجر به بی اعتباری رای دادگاه شود و یا منطبق نبودن مستندات با مدارک موجود در پرونده اشاره نمود .

نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور در مرحله تجدید نظر خواهی ، به این صورت است که دیوان ، در صورتی که یکی از جهات نقض رای را احراز نمود ، آن را نقض کرده و اگر تحقیقات انجام شده را ناقص بداند ، برای رسیدگی بیشتر ، پرونده را به دادگاه صادر کننده رای ارجاع می دهد . همچنین ، در صورتی که دادگاه صادر کننده رای ، صالح به رسیدگی نبوده ، پرونده را به مرجع صلاحیت دار ، ارجاع می نماید که آن مرجع ، مکلف به رسیدگی است .

 

نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور در فرجام خواهی

 

در قسمت قبل ، نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور در مرحله تجدید نظر خواهی را مورد بررسی قرار دادیم . همانطور که اشاره شد ، رسیدگی در دیوان عالی کشور در مرحله تجدید نظر خواهی ، شامل آرای صادره از دادگاه کیفری یک می باشد که نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور ، مطابق تشریفات قانون آیین دارسی کیفری به عمل می آید .

 اما علاوه بر اینکه دیوان عالی کشور ، مرجع تجدیدنظر از آرای دادگاه کیفری یک می باشد ، مرجع اصلی فرجام خواهی حقوقی و فرجام خواهی کیفری نیز می باشد . به همین مناسبت ، در این قسمت ، قصد داریم نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور در فرجام خواهی حقوقی و کیفری را مورد بررسی قرار دهیم .

در پاسخ به این سوال ، باید گفت که در پرونده ها و دعاوی کیفری ، اصولا فرجام خواهی دیوان عالی کشور ، همان اعتراضی است که نسبت به احکام صادره از دادگاه کیفری یک صورت می گیرد . به عبارت دیگر ، احکام دادگاه کیفری یک ، به صورت فرجام ، مورد بررسی دیوان عالی کشور قرار می گیرند و در صورتی که جهات نقض حکم وجود داشته باشد ، دیوان عالی کشور ، پرونده را به دادگاه هم عرض ، ارجاع می دهد .

نحوه فرجام خواهی در دیوانعالی کشور در مورد احکام دادگاه های کیفری ، ضمن مواد 462 الی 473 قانون آیین دادرسی کیفری ، ذکر شده است که بر اساس آن ، رسیدگی دیوان عالی کشور در مرحله فرجام خواهی ، بدون حضور طرفین یا وکلای آنها انجام می شود . اگر رای صادره ، مطابق قانون صادر شده باشد ، تایید یا ابرام می شود و در صورتی که مخالف قانون یا بدون توجه به ادله و مدافعات طرفین دعوی صادر شده یا تشریفات قانونی مهم در خصوص آن رعایت نشده باشد ، رای نقض می شود .

در صورتی که عمل انجام گرفته ، جرم نبوده یا مشمول عفو شود و یا به علل دیگر ، متهم قابل تعقیب نباشد ، رای صادره ، نقض بلا ارجاع می شود . اما در صورتی که رای یا قرار صادره ، به علت نقص تحقیقات یا مواردی از این قبیل ، نقض شده باشد ، به دادگاه صادر کننده رای ارجاع داده می شود تا این دادگاه ، با ملاحظه موارد مذکور توسط دیوان عالی کشور ، پرونده را تکمیل و سپس ، مجددا رای صادر نماید .

اما نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور در مورد دعاوی حقوقی ، اندکی متفاوت است . بر اساس قانون آیین دادرسی مدنی ، فرجام خواهی در امور مدنی ، عبارت است از اینکه دیوان عالی کشور ، در خصوص انطباق یا عدم انطباق رای مورد درخواست فرجام خواهی ، با شرع و قانون اعلام نظر نماید . در صورتی که موارد نقض رای در دیوان عالی کشور وجود داشته باشد ، رای ، نقض شده و برای رسیدگی مجدد به مرجع هم عرض ارسال می شود .

نکته مهمی که در خصوص نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور ، در مرحله فرجام خواهی حقوقی وجود دارد ، آن است که همه آرای دادگاه های حقوقی ، قابل فرجام خواهی نیستند . به همین دلیل ، تنها برخی از آراء ، با کیفیت زیر ، قابل فرجام خواهی در دیوان عالی کشور هستند :

نخست ، به لحاظ اینکه برخی آرائی که در دعاوی حقوقی ، از دادگاه بدوی صادر شده اند ، اما مورد تجدید نظر خواهی قرار نگرفته اند ، در برخی موارد ، می توان آنها ار مستقیما در دیوان عالی کشور ، مورد فرجام خواهی قرار داد . از جمله ، احکامی که مبلغ آنها بیش از بیست میلیون ریال باشد ، احکام راجع به اصل نکاح و فسخ آن ، طلاق ، نسب ، حجر ، وقف ، ثلث ، حبس و تولیت و همینطور ، احکام غیابی که در دعاوی مالی ، به خواسته بیشتر از بیست میلیون ریال صادر شده است .

دوم ، برخی از احکامی که توسط دادگاه تجدید نظر صادر شده است نیز در مواردی ، قابل فرجام خواهی توسط دیوان عالی کشور است که از جمله آنها ، می توان به احکام راجع به اصل نکاح و فسخ آن ، طلاق ، نسب ، حجر و وقف اشاره نمود و قرارهای مربوط به دعاوی فوق ، از جمله قرار ابطال دادخواست ، قرار رد دادخواست ، قرار سقوط دعوی و قرار عدم اهلیت ، قابل فرجام خواهی در دیوان عالی کشور هستند .

همچنین ، باید توجه داشت که نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور به فرجام خواهی ، به این صورت است که باید ظرف مهلت بیست روز ( برای اشخاص مقیم ایران ) و دو ماه ( برای اشخاص مقیم خارج از ایران ) درخواست فرجام خواهی شود . نحوه رسیدگی دیوان عالی کشور در مرحله فرجام خواهی حقوقی و کیفری ، به صورت رسیدگی شکلی است و دیوان ، وارد ماهیت دعوا نشده و حکم صادر نمی کند ؛ بلکه پرونده را به مرجع پایین تر می فرستد تا مجددا رای صادر شود .

 

نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور در اعاده دادرسی

 

در قسمت های قبل ، نحوه رسیدگی دیوان عالی کشور در مرحله تجدید نظر خواهی و فرجام خواهی را مورد بررسی قرار دادیم . اما دیوان عالی کشور ، در اعاده دادرسی دعاوی کیفری نیز ، مشارکتی فعال دارد . به همین مناسبت ، در این قسمت ، نحوه رسیدگی دیوان عالی کشور در اعاده دادرسی را نیز مورد بررسی قرار می دهیم .

ابتدا ، باید به یک نکته اشاره نمود و آن هم این است که مرجع اعاده دادرسی در دعاوی حقوقی ، همان دادگاه صادر کننده حکم قطعی است ؛ اما بر اساس ماده 476 قانون آیین دادرسی کیفری ، درخواست اعاده دادرسی ، به دیوان عالی کشور تقدیم می شود و دیوان عالی کشور ، در صورتی که جهات اعاده دادرسی کیفری را احراز نمود ، اعاده دادرسی را تجویز کرده و برای رسیدگی مجدد ، پرونده را به دادگاه هم عرض دادگاهی که حکم قطعی صادر کرده است ، ارجاع می دهد .

علاوه بر این ، در ماده 477 قانون آیین دادرسی کیفری ، روش دیگری برای اعاده دادرسی پیش بینی شده است و آن ، زمانی است که رئیس قوه قضاییه ، حکم صادره را خلاف شرع تشخیص بدهد . در این صورت ، ضمن تجویر نمودن اعاده دادرسی ، پرونده را برای رسیدگی ، به شعبی از دیوان عالی کشور ارجاع می دهد . در این صورت ، شعب دیوان عالی کشور ، رای صادره را نقض کرده و مجددا به صورت شکلی و ماهوی ، به پرونده رسیدگی و رای جدید صادر می نمایند .

مدت زمان رسیدگی به پرونده در دیوان عالی کشور 

 

در بخش های قبل، در مورد نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور، در تجدیدنظر، فرجام خواهی و اعاده دادرسی، توضیح داده و گفتیم که جز در موارد استثنایی، دیوان عالی کشور، به ماهیت پرونده، وارد نشده و رسیدگی این مرجع، به عنوان عالی ترین مرجع قضایی کشور، یک رسیدگی شکلی می باشد؛ بدین معنا که صرفا، مطابقت یا عدم مطابقت پرونده، با قوانین کشور را مورد بررسی قرار می دهد.

سوال مهم دیگری که در رابطه با نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور مطرح می شود، آن است که مدت زمان رسیدگی به پرونده در دیوان عالی کشور چقدر می باشد؟ به عبارت دیگر، هنگامی که یک پرونده، اعم از حقوقی یا کیفری، به دیوان عالی کشور، ارجاع می شود، چه مدت طول می کشد تا دیوان، در مورد آن پرونده، اظهارنظر کرده و اقدام به صدور رای نماید؟

در پاسخ به این سوال که مدت زمان رسیدگی به پرونده در دیوان عالی کشور، چقدر می باشد؟ باید گفت، با توجه به اینکه اعتراض های واصل شده به دیوان عالی کشور، دارای انواع مختلف حقوقی و کیفری بوده و هر یک از این اعتراضات حقوقی و کیفری نیز خود، دارای انواع متفاوتی می باشند، نمی توان مدت زمان رسیدگی به پرونده در دیوان عالی کشور را، تعیین نمود. مضافا اینکه، مدت زمان رسیدگی به پرونده در دیوان عالی کشور، با توجه به شعبه ارجاعی و حجم پرونده های شعبه مربوطه نیز متفاوت خواهد بود.

 

برای دریافت اطلاعات بیشتر در خصوص نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور در کانال تلگرام آیین دادرسی عضو شوید . کارشناسان مرکز مشاوره حقوقی دینا نیز آماده اند تا با ارائه خدماتی در زمینه مشاوره حقوقی تلفنی دینا به سوالات شما عزیزان پیرامون نحوه رسیدگی در دیوان عالی کشور پاسخ دهند .

 

سوالات متداول

 

1- نحوه رسیدگی دیوان عالی کشور در تجدید نظر خواهی چگونه است ؟

 

بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری احکامی که توسط دادگاه کیفری یک صادر می شوند در دیوان عالی کشور مورد تجدید نظر قرار می گیرند نه توسط دادگاه تجدید نظر استان که شرح بیشتر این موضوع در مقاله ذکر شده است .

2- نحوه رسیدگی دیوان عالی کشور در مرحله فرجام خواهی چگونه است ؟

 

دیوان عالی کشور می تواند هم در دعاوی حقوقی و هم در دعاوی کیفری برخی از احکام را مورد رسیدگی فرجامی قرار داده و پس از نقض رای رسیدگی به آن را به دادگاه هم عرض ارجاع دهد که جزئیات این موضوع در متن مقاله آمده است .

3- نحوه رسیدگی دیوان عالی کشور در مرحله اعاده دادرسی چگونه است ؟

 

اعاده دادرسی دیوان عالی کشور مختص پرونده های کیفری است و علاوه بر این در صورتی که رئیس قوه قضاییه حکمی را خلاف شرع بداند برای رسیدگی به شعب دیوان عالی کشور ارجاع می دهد که برای آشنایی با آن می توانید مقاله را مطالعه نمایید .

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

پست های مرتبط